Okul çocuğunda özgüven nasıl desteklenir?

Özgüven, çocuğun kendi yeteneklerine ve değerine olan inancıdır. Okul hayatında yeni beceriler öğrenmek, hata yapmak ve tekrar denemek, sağlam bir özgüven gerektirir. Bu güven, evdeki günlük etkileşimlerle şekillenir.

Sorumluluk verin

Yaşına uygun görevler (sofrayı kurmak, çantasını hazırlamak, bitkiyi sulamak) çocuğa “işe yarıyorum” hissi verir. Görevi yaptığında işini yeniden yapmak yerine teşekkür edin.

Seçim hakkı tanıyın

“Hangi tişörtü giymek istersin?”, “Önce matematik mi okuma mı?” Küçük seçimler, çocuğun kendi kararlarına güvenmesini sağlar.

Çabayı fark edin

Sonuçtan çok çabayı ve ilerlemeyi övün. Çabayı övmek yazımızda örnek cümleler paylaştık.

Hata yapmasına izin verin

Her hatayı önlemek ya da hemen düzeltmek, çocuğa “tek başına yapamazsın” mesajı verebilir. Hata yapmak ve düzeltmek, öğrenmenin ve güvenin parçasıdır. Hata yapma korkusu yazımız da bu konuda yol gösterebilir.

Güçlü yanlarını görün

Her çocuğun parladığı bir alan vardır: resim, spor, müzik, yardımseverlik, mizah… Bu alanları fark edip dile getirmek, zorlandığı alanlarda da cesaret verir.

Kıyaslamaktan kaçının

Kardeşle ya da arkadaşla kıyaslamak, özgüveni en hızlı zedeleyen tutumlardan biridir.

Küçük başarıları görünür kılın

Bir çizelgede biten günleri işaretlemek, ilk okuduğu kitabı rafın ön sırasına koymak, yaptığı resmi buzdolabına asmak… Görünür ilerleme, “yapabiliyorum” duygusunu besler.

Dinleyin

Çocuğun düşüncelerini ve duygularını ciddiye almak, ona değerli olduğunu hissettirir. Günde birkaç dakika bölünmeden dinlemek bile büyük fark yaratır.

Özgüven ve öz saygı farkı

Özgüven ve öz saygı sıklıkla birbirinin yerine kullanılır, ancak farklı kavramlardır:

• Özgüven: Belirli bir işi yapabileceğine dair inanç. “Bu harfi yazabilirim.”
• Öz saygı: Kendini değerli bir insan olarak görmek, başarı ya da başarısızlıktan bağımsız olarak.

Çocuk bir alanda özgüveni düşük olsa bile (örneğin matematikte), öz saygısı sağlam olabilir. Ebeveynlerin rolü, çocuğun değerinin başarılarına bağlı olmadığını hissettirmek ve aynı zamanda yeni beceriler kazanmasını desteklemektir.

Özgüveni zedeleyebilen tutumlar

• Aşırı koruma: Çocuğun yapabileceği işleri onun yerine yapmak.
• Aşırı eleştiri: Sürekli hataları vurgulamak.
• Gerçekçi olmayan beklentiler: Yaşının üzerinde başarılar beklemek.
• Kıyaslama: Kardeşlerle, akranlarla karşılaştırmak.
• Etiketleme: “Sen zaten tembelsin”, “Sen utangaçsın” gibi kalıp yargılar.

Okulda özgüveni destekleyen ev uygulamaları

• Hazırlıklı olma: Bir sunum ya da etkinlik öncesinde evde prova yapmak çocuğun kendine güvenini artırır.
• Başarı defteri: Her hafta çocuğun gurur duyduğu bir şeyi bir deftere yazmak. Zor günlerde bu deftere bakmak motive edicidir.
• Zorlukları normalleştirmek: “Herkes yeni bir şey öğrenirken zorlanır” demek ve kendi zorlandığınız anlardan örnekler vermek.
• Sorun çözme becerisi: Bir sorunla karşılaştığında hemen çözmek yerine “Sence ne yapabiliriz?” diye sormak.

Utangaç çocuklar

Utangaçlık bir mizaç özelliğidir ve her zaman düşük özgüven anlamına gelmez. Utangaç çocukları zorla sosyal ortamlara itmek yerine küçük adımlarla cesaretlendirmek, onları olduğu gibi kabul ettiğinizi hissettirmek önemlidir. Kuklalar ve rol oyunları utangaç çocukların kendini ifade etmesi için güvenli bir alan sunar; kukla yazımızda fikirler var.

Sık sorulan sorular

Çocuğum sürekli “Yapamam” diyor, ne yapmalıyım?

“Yapamam” cümlesine “Henüz yapamıyorsun, ama birlikte deneyelim” diye karşılık vermek, yeteneğin gelişebileceğini hatırlatır. Görevi daha küçük adımlara bölmek ve ilk adımı birlikte atmak da yardımcı olur.

Özgüven için çocuğu her zaman kazandırmalı mıyım?

Hayır. Oyunlarda bazen kaybetmek, kaybetmeyle başa çıkmayı öğrenmek için gereklidir. Kaybettiğinde duygularını kabul edip bir sonraki oyuna cesaretlendirmek, gerçek bir özgüven inşa eder.